Cursus Tandheelkundig vrijwilligerswerk in ontwikkelingslanden
donderdag 17 november 2011 in het NMT huis Nieuwegein
De samenvattingen en CV’s van de sprekers
Martin Teunissen
Gaatjes vullen of kiezen voor ontwikkeling?
Een citaat van de website van de Canadese organisatie ‘Dentists without borders’:
“You can see and feel a sense of appreciation and “thank you” in patient’s eyes. At the end of the day in the field you feel tired and yet so wonderful.”
In Nederland is het particulier initiatief in de laatste 10 – 15 jaar enorm in opkomst. Duizenden stichtingen houden zich bezig met ondersteuning van een project, waar ze vaak zelf lang en direct bij betrokken zijn. Ontwikkelingssamenwerking naast en aanvullend op wat er nog meer in het veld gebeurt. Deze ontwikkeling is mooi, maar er worden ook veel fouten gemaakt, waardoor projecten soms mislukken of negatieve bijeffecten hebben. Tijdens de cursus wil ik u uitdagen om uw project, uw werk langs de meetlat van ontwikkelingssamenwerking te leggen. Daarbij zal ik ingaan op de lessen die getrokken zijn uit onderzoek over particulier initiatief. Die zijn samen te vatten in vier punten:
1. Vertrouwen in de locale partner;
2. Het type interventie (van bricks and mortar en charitas naar capaciteitsopbouw);
3. Belang van netwerken, (kennis en interesse in het werk van andere NGO’s en de overheid);
4. Het belang van planning, monitoring en evaluatie op impactniveau.
Met deze punten hebben we ook direct een paar kritische factoren in ontwikkelingssamenwerking te pakken, waarbij duurzaamheid en lokale context de sleutelbegrippen zijn. Ontwikkelingssamenwerking is meer dan de gaten vullen die door armoede en/of slecht bestuur zijn ontstaan.
CV
Martin Teunissen is relatiebeheerder van Impulsis. Impulsis is het loket voor ontwikkelingssamenwerking van ICCO, Kerk in Actie en Edukans. Impulsis ondersteunt particulier initiatief, dat wil zeggen: scholen, kerken, stichtingen, etc. die vanuit Nederland betrokken zijn bij een ontwikkelingsproject. Als relatiebeheerder is Martin Teunissen betrokken bij advies, training en projectbeoordeling op het gebied van gezondheidszorg.
Na zijn bedrijfskundige opleiding aan de Hogeschool voor Economie en Management in dienst gekomen van de Generale Diaconale Raad van de Nederlands Hervormde Kerk waar hij als projectmedewerker gewerkt heeft voor diverse werkvelden, sociale zekerheid, vluchtelingenbeleid, jeugddiaconaat en gehandicaptenbeleid. Daarna is hij diaconaal consulent geworden voor de Provinciale Kerkvergadering Utrecht waar hij verantwoordelijk was voor de advisering van de plaatselijke diaconieën en verzorgde trainingen voor kerkelijke vrijwilligers.
Wim van Palenstein Helderman
Problemen van de mondgezondheid wereldwijd
Een groot deel van de wereldbevolking heeft beperkte of geen toegang tot de reguliere tandheelkundige zorg. Toegang tot zorgsystemen is een universeeel recht (VN). Regeringen en de professie zijn verantwoordelijk voor basiszorg die bereikbaar is voor de gehele bevolking. De enorme verschillen die bestaan in mondgezondheid zijn terug te voeren op sociaal-economische gradiënten. Ondervoeding, gebrek aan drinkwater en sanitaire voorzieningen en slechte scholing zijn de zichtbare determinanten, maar daarachter gaan de ‘oorzaken van de oorzaken’ schuil: oneerlijke verdeling van de economische middelen, armzalige politiek en slecht bestuur. Wereldwijd is er gebrek aan politieke belangstelling voor de mondgezondheid en dit is mede het gevolg van het onvermogen van de mondiale tandheelkundige professie een duidelijke agenda te maken met voorstellen die de problemen effectief kunnen aanpakken. De vrije markt, onvoldoende financiële middelen, gebrek aan transparantie waar de verantwoordelijkheden liggen en het ontbreken van een politieke wil hebben geleid tot een onacceptabel gebrek aan zorg.
Gambia casus
Een interactieve voordracht op zoek naar wat ‘evidence-based’ betekent voor de mondgezondheid in ontwikkelingslanden
Tandheelkundig vrijwilligerswerk - meer dan liefdadigheid
Gezien de geringe omvang van tandheelkundig vrijwilligerswerk blijft verbetering van de mondgezondheid noodgedwongen beperkt tot kleine gebieden. Hoewel beperkt in omvang kan deze vorm van hulpverlening bijdragen tot duurzame verbetering van de mondgezondheid als aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. De traditionele tandheelkundige behandeling volgens Westers model die de vrijwilligers veelal toepassen roept vragen op of die hulp wel duurzaam is en of er geen effecten worden gegenereerd die een negatieve invloed hebben op het lokale rudimentaire gezondheidszorgsysteem.
Fit for School concept
Decennia lang hebben schoolgezondheidsprogramma’s wereldwijd zich gericht op het overbrengen van kennis door onderwijs, in de veronderstelling dat kennis leidt tot motivatie en gedragsverandering bij kinderen. Maar in de afgelopen decennia wees steeds meer erop dat deze veronderstelling niet opgaat. Individuen en dus ook kinderen veranderen hun gedrag niet zo gemakkelijk alleen door informatie. De omgeving is een allesbepalende factor voor gedragsveranderingen en als die omgeving niet de juiste stimuli bevat, verandert het gedrag niet. Er wordt nader ingegaan op aspecten van het ‘Fit for School’ programma. Een dergelijk programma heeft veel voetangels en klemmen bij een landelijke invoering. Maar als dat lukt wordt het voor kinderen mogelijk een gezond leven te leiden.
Fluoride tandpasta
Wat u moet weten over fluoridetandpasta als u in ontwikkelinglanden gaat werken en iets wil doen aan voorlichting over mondhygiëne.
CV
Wim van Palenstein Helderman is emeritus hoogleraar ‘Oral Health Development’ (Nijmegen). Afgestudeerd in 1967 aan de Universiteit Utrecht en gepromoveerd in 1975 aan dezelfde universiteit. Daarna visiting scientist aan Forsyth Dental Center in Boston. Hij was hoogleraar in ‘Community and Preventive Dentistry’ aan de Universiteit van Dar es Salaam in Tanzania en coördinator van het samenwerkingsplan (Nederland-Tanzania) bij de opzet van een nieuwe faculteit tandheelkunde in Dar es Salaam, consultant voor de WHO in een aantal Aziatische landen en vice-chairman van de World Dental Development Health Promotion Committee van de FDI.
Momenteel heeft hij zitting in de board van twee buitenlandse tijdschriften en is mederedacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde, bestuurslid van Dental Health International Nederland (DHIN) en van de NGO ‘Fit for School’ in the Filippijnen.
James Huddleston Slater
Doelstellingen DHIN toegelicht
DHIN werd opgericht in 1977 door enkele enthousiaste tandartsen die deels door ervaring wisten van de nood van collegae en hulpzoekenden in ontwikkelingslanden. Het doel was om de tandheelkundige gezondheidszorg in ontwikkelingslanden te verbeteren, het middel was het sturen van apparatuur, instrumenten, materialen en medicamenten. (uit de folder van DHIN ca. 1985). Inmiddels is gebleken dat deze werkwijze maar een zeer beperkt effect oplevert. Daarom heeft het bestuur van DHIN en HIDT in 2008 een nieuwe strategie ontwikkeld in nauwe samenwerking met het Ivoren Kruis en het toenmalige WHO Collaborating Centre te Nijmegen. Streefdoel is geworden de verbetering van de mondgezondheid in lagelonenlanden en bij achtergestelde groepen. DHIN/HIDT meent dit te kunnen bereiken door:
1. Verbetering van de preventieve zorg.
2. Verbetering van de toegankelijkheid van de mondzorg.
3. Verbetering van de werkomstandigheden van mondgezondheidswerkers.
4. Verbetering van de hygiënische omstandigheden bij het geven van mondzorg.
CV
James Huddleston Slater behaalde zijn tandartsdiploma in 1969 te Utrecht. Naast zijn eigen praktijk te Bunnik en later Utrecht was hij tot 1977 wetenschappelijk medewerker aan de Rijks Universiteit Utrecht, afdeling prothetische tandheelkunde. Alle jaren maakte hij deel uit van diverse commissies, besturen en werkgroepen van de Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde. Vanaf 1970 was hij 10 jaar verbonden aan het Psychiatrisch Ziekenhuis “Coudewater” te Rosmalen. Van 1987 -1996 maakte hij deel uit van het bestuur (en nadien in de raad van toezicht) van het ziekenfonds VHZ, later opgegaan in ANOVA en thans Agis. Midden jaren 80 werd hij tandheelkundig adviseur bij IZA (Instituut Zorgverzekeringen voor Ambtenaren), thans deel uitmakend van UVIT (Univé, VGZ, Trias, IZA). Spreker was vanaf de oprichting in 1977 bij de stichting DHIN (Dental Health International Nederland) betrokken. In 1997 werd hij secretaris om in 2007 het voorzitterschap op zich te nemen. Zeer recent gaf hij de voorzittershamer aan Paul van Vugt, maar hij blijft trouw aan DHIN als adviseur. Tot 2010 werkte hij jaarlijks voor een korte periode in Nepal, na in 2000 eerst ervaring te hebben opgedaan in Kenia.
Teun Rietmeijer
Infectiepreventie en sterilisatie in ontwikkelingslanden
Ik zal ingaan op de problematiek die je tegen komt als je onder primitieve omstandigheden toch optimaal de tandheelkunde wil uitoefenen volgens de professionele standaard. Er is niet overal elektra. Er zijn geen machines zoals we die hier in een ontwikkeld land kunnen inzetten zoals thermodesinfectoren en sterilisatoren. En toch is het mogelijk te werken volgens de professionele standaard. Maar bij de invulling van ons plan van aanpak moeten we ook rekening houden met o.a. de hoogte boven de zeespiegel waar op we werken. In mijn lezing zal ik eenvoudige tools aanreiken waarmee je morgen aan de slag kunt.
CV
A.G.M. (Teun) Rietmeijer (Amsterdam,1946) is afgestudeerd in 1973 aan de UVA als tandarts en had van 1974- 2010 een solopraktijk in Laren (NH). Hij is sinds 1973 lid van het Ivoren Kruis en de NMT. Naast zijn werk als algemeen practicus is hij lid dan wel voorzitter (geweest) van diverse werkgroepen en commissies van de NMT. Zo was hij 10 jaar lang voorzitter van de afdeling ’t Gooi e.o. en lid / voorzitter van de Werkgroep Infectie Preventie (WIP) en als zodanig medeauteur van de Richtlijn Infectiepreventie van 1995 en de update van 2007. Hij is nu voorzitter van het Ivoren Kruis. Hij verzorgd cursussen over infectiepreventie en is auteur van diverse artikelen over dit onderwerp. Hij begon in 2008 als vrijwilliger een tandheelkundige hulppost voor dak- en thuislozen en onverzekerden op de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam in samenwerking met de bestaande medische eerstelijns opvang op dit zelfde adres n.l de Kruispost. Hij is adviseur van Dental Health International Nederland (DHIN).
Robert van Es
Behandeling van infecties en pijnklachten in de mond
In vogelvlucht zullen belicht worden:
- Basisbegrippen van infectie en uw eigen risico’s op infecties
- Specifiek orale beelden van pijnlijke en of infectieuze laesies door microorganismen en
erop lijkende afwijkingen door andere oorzaken. Men name is er aandacht voor het HIV.
-Het natuurlijk beloop van dentogene infecties van periapicitis tot logeabsces en osteomyelitis.
- De behandeling van het kaakabsces: Wat kan nog zelf worden gedaan en hoe? En wanneer moet worden verwezen.
- De oorzaken van (peri)orale pijn met acute vs chronische pijn. Zoals: Orale oorzaken:Dentogeen-/infectieus en Mucosa/gingiva laesies; Gnathologische Oorzaken Myogeen, Arthrogeen en Overige oorzaken: Sinogeen, Neuralgiform Vasculair en Psychogeen en de medicamenteuze locale pijnbestrijding.
CV
Robert JJ van Es voltooide in 1985 en 1990 respectievelijk zijn tandarts- en arts-examen aan de Rijks Universiteit te Utrecht, was in de periode 1990-92 werkzaam als arts-assistent KNO-heelkunde in het Militair Hospitaal “dr. A. Mathijsen” en Kaakchirurgie in het St. Radboud te Nijmegen. Opleiding tot kaakchirurg werd voltooid in 1996 te Academisch Ziekenhuis Utrecht. In 1998 was hij als fellow in het Mt. Vernon Hospital te Londen ter specialisatie in maxillofaciale microchirurgische reconstructieve heelkunde. Promotie in 2001 op de ontwikkeling van een proefdiermodel voor behandeling van hoofd/hals-carcinoom.
Sinds 2001 is hij staflid op de afdelingen Mondziekten, Kaak- en Aangezichts-chirurgie van het Academisch Ziekenhuis en de Dento-Maxillofaciale Pediatrie van het Wilhelmina Kinderziekenhuis te Utrecht. Sinds 2006 is hij tevens werkzaam in het Diakonessen ziekenhuis te Utrecht.
Speciale interesses zijn: Hoofd-Hals oncologie met name afwijkingen van speekselklieren, mondmucosa en gezichtshuid. En Groeistoornissen van het craniofaciale skelet, waaronder schisis. Hij heeft enige jaren geparticipeerd in het Maxillofaciale en Tandheelkundige team van Kaakchirurg H de Jonge voor de Stichting Kaakchirurgen voor Malawi, dat werkzaam was in het StJohn’s hospital te Mzuzu. Hij is voormalig treasurer van de International Association of Maxillofacial Surgeons in Training (IAMFST), Secretaris van het collegium chirurgicum neerlandicum (CCN) en Bestuurslid van de Nederlandse Werkgroep voor Hoofd-Hals Tumoren(NWHHT).
Hein Wassenberg
Orthodontie in het veld
Wanneer de gebitsontwikkeling afwijkt en er is ruimtegebrek dan kan extractie van een blijvend element een oplossing zijn voor het probleem. De keus welk element daarvoor het meest in aanmerking komt hangt af van meerdere factoren. De plaats van het ruimtegebrek in de tandboog, de conditie en asrichting van de elementen, de parodontale conditie en de occlusie of kaakrelatie. Een orthodontische behandeling kan deze factoren beïnvloeden. De asrichting van elementen of occlusie kan daardoor wijzigen en de keus welk element geextraheerd wordt mede bepalen. Die beïnvloeding vervalt als een dergelijke behandeling niet mogelijk is. De keus kan dan anders worden. Aan de hand van enkele specifieke situaties zal de extractie van de daarvoor in aanmerking komende elementen en de consequenties voor de gebitsontwikkeling worden besproken.
CV
Opleiding tot tandarts te Nijmegen in 1971. Daarna gespecialiseerd te Nijmegen van 1973 - 1977. Vanaf 1977 tot 2011 als orthodontist werkzaam in orthodontische groepspraktijk in Leiden en Voorschoten. Parttime medewerker vakgroep Orthodontie VU, later ACTA, van 1983 tot 2001. PAOT docent sinds 1985. Vanaf 1989 tot heden cursus-coordinator en docent van Orthocourse. Interesse gaat uit naar de afwijkende gebitsontwikkeling, het vroegtijdig herkennen en de orthodontische begeleiding daarvan.
terug naar informatie